GIYBETLE SAVAŞ - 2

[MERXAS]

GIYBET DİNLEYEN NE YAPMALI?


Engel olmazsak bizimle konuşurken gıybet yapanla suç ortağıyız. Çünkü gıybetin devam edebilmesi bizim en azından dinliyor görüntüsü verebilmemize bağlıdır. Başkalarının gıybetine bilinçli kulak misafiri olan da gıybetin suç ortağıdır.
İlk yapmamız gereken “Kim ki yanında Müslüman kardeşinin gıybeti yapıldığı halde

gücü yeterken ona yardım etmezse Allah onu dünya ve ahirette zelil kılar”2 hadis-i şerifini hatırlamak olmalıdır. Bu söz sadece bizimle konuşanın yaptığı gıybeti değil; çevremizde radyoda veya televizyonda yapılırken dinlediğimiz gıybetleri de kapsamaktadır. O anda kendimizi gıybeti yapılan kişinin yerine koymalı bizden gıyabımızda bu şekilde söz edildiğinde rahatsız olup olmayacağımızı sormalıyız. Onuru zedelenen kişinin üzülmesi gerekiyorsa üzülmeli hakkını savunması gerekiyorsa savunmalıyız.


Hatta kendi hakkımızı feda edebiliriz ama başkasının hakkını korumak namus borcumuzdur. Önce kalbimizde derin bir rahatsızlık oluşmalı gıybeti dinlemeye tahammül edemez hâle gelmeliyiz. Gıybeti yapılan kişi kişisel dostumuzsa mutlaka sözel olarak müdahale etmeli onurunu savunmalı3 ve gıybeti suçlamalıyız. Susturmanın bize zararı büyük olacaksa ‘rahatsızlığımızı hissettirmek şartıyla’ oradan hemen uzaklaşmalıyız. Radyo veya televizyonda yapılıyorsa hemen

kapatmalıyız. Bunları yapamıyorsak dinlememeye çalışmalıyız. Dahası gıybeti dinlediğimiz için Allah’tan af dilemeli4 gıybeti yapılan kişiye dua etmeli ve duyduklarımızın etkisinde kalarak suizan etmemeye özen göstermeliyiz. Dahası uyarıp düzeltemediğimiz gıybetçiden elimizden geldiğince uzaklaşmalıyız.

[MERXAS]

GIYBET EDEN NE YAPMALI?


Yaşayan veya ölen bir insanın veya insanlar topluluğunun gıyaplarında onları üzecek doğruları söylemiş olabiliriz. Eğer yaşıyor(lar)sa helalleşmenin bir yolunu aramalıyız. Biliyoruz ki şehit bile olsak kul hakkını ödemek zorundayız. Eğer vefat edenin gıybeti yapılmışsa helallik dilemek ne yazık ki imkânsız. O zaman onun için ömür boyu dua etmekten onun adına iyilik yapmaktan başka çare kalamaz. Zalimleri aşağılamak dışında tarihteki insanları eleştirirken haksızlık yapmamaya dikkat etmeli; herkesin hakkının ve onurunun Allah tarafından sonsuza dek korunacağını unutmamalıyız.


Bugünden başlayarak gıybetlerini bilmeden yapabileceğimiz ihtimaliyle tüm tanıdığımız insanlarla ilk karşılaşmamızda mutlaka helalleşmeli hatta helalleşmeyi periyodik bir alışkanlık hâline getirmeliyiz. Aksi halde burada birkaç günde tamamlayabileceğimiz helalleşme faslını ihmal etmemiz haşir meydanında binlerce yıl beklememize mal olabilir.


Gıybetini yaptığımız kişilere ismen dua etmeli onların affı ve tüm hayatlarının rahmetle ve ihsanla kuşatılması için ısrarlı ve vazgeçmeden gizli dualarda bulunmalıyız. Tüm bunları yaparken —bilhassa vefat edenlerin ve toplulukların—bir daha gıybetlerini yapmamak için de ilâhî yardım dileğimizi ihmal etmemeliyiz. Çünkü bu tür gıybetlerde helalleşmek pratik olarak neredeyse imkânsız gibidir.

[MERXAS]

GIYBET EDİLEN NE YAPMALI?


Hakkımızda yapılan gıybetler bir şekilde bize ulaşır. Ya başkaları bize aktarır ya söz dolaştırılırken kulak misafiri oluruz ya da kalbimizde gıybetimizi yapana karşı bir soğukluk ve sevgisizlik ilhamı alarak ondan uzaklaşma eğilimine gireriz. Toplumsal bölünmelerin ve kitleler arasında bağlılığın azalmasının ardında kitlesel gıybetlerin ne denli etkili olduğunu hatırlamalıyız.


Şayet ‘size’ gıybet yapana küfür hakaret ve aşağılama savurarak kendinizi savunursanız gıybetlerinin bedelini büyük ölçüde dünyada almış olursunuz. Ancak bunun yerine şahsınızı savunmaya girmeyip gıybetle mücadele eder de gıybetçinin bu hasletten kurtulmasına uğraşırsanız büyük mükafatları hak edersiniz. Hasan-ı

Basrî kendisine gıybet edene bir tabak taze hurma göndermiş ve “Duydum ki sen ibadetini bana hediye göndermişsin. Ben de buna bir karşılık vermek istedim. Kusura bakma tam karşılığını veremedim”5 diye de bir not eklemiştir.


Gıybetinizi yapanlarla savaşmadığınızda karşılarına ilâhî adalet çıkıyor ki tevbe etmeyenleri kuşatan ilâhî ceza kimsenin intik----- benzemez. Hatalarını düzeltmedikleri sürece ayıpladıkları şey başlarına gelinceye ve üstelik ebedî hayatta bedelini ödeyinceye kadar kurtulamazlar. Ancak kul kişisel hakkını affedip muhatabı için hidayet dilerse elde edeceği mükafat aksi halde kazanacağından çok daha değerli olacaktır.


İnsan kendine yapılan gıybete ne oranda affedici olması gerekiyorsa başkasına yapılan gıybete o oranda acımasız ve zemmedici olmalıdır. Ayrıca şayet bir insanın ismi ve eserleri bir topluluğa mal olmuşsa o insana veya eserine yapılan gıybet aynı zamanda taraftarlarına yapılmıştır. Örneğin peygamberlerin gıybetini yapan inananlarının da gıybetlerini yapmış olur. Bir babayı haksız yere aşağılayan çocuğunu da aşağılamış sayılır. Bu durumda bize yapılan gıybetin yakın dostlarımıza düşen hissesini affedemeyiz. Kader başkasına ait hisselerin bedelini tahsil edecektir.

[MERXAS]

GIYBETTEN NASIL KORUNURUZ?


Başlıktaki soru üç yönlüdür: Gıybet etmekten nasıl kurtuluruz? Başkalarının gıybetimizi yapma sebeplerini nasıl yok ederiz? İnsanlar niçin gıybet yapıyorlar? İşte çözümler:


• Gıybet yapmamak: Gıybet edenin gıybeti yapılacaktır. Dilimizi gıybete karşı dişlerimizin ardına hapsedersek başkalarının gıybetlerini dahi önleyebiliriz. Dilini tutanla alay etmeye kalkanın kalbine gizli bir elem ve hatta korku ilham edilecektir. En güvenlisi susmaktır; övmeyeceğimiz kimsenin gıyabında konuşmamaktır.


• Övünmemek ve başkalarını küçümsememek: İnsanlar başkalarının övünmelerini veya huzurlarında küçülmeyi kabullenemezler. Aramızdaki eşitliği bozduğumuzda izzetlerini korumak için bizi aşağılama ihtiyacı duyacaklardır. Başarılarımızı hizmetlerimizi gizleyemeyiz gizlememeliyiz; tecrübelerimiz dostlarımıza model olacak ve onları heyecanlandıracaktır. Ama anlatırken kendimizi onlardan büyük görüyorsak içimizde onlara yönelik bir küçümseme varsa bu duygu algılanacak; bu durum vücut dilimize ve konuşmamıza da yansıyacaktır.6 Âlimin ilmine saygı göstermeli; ama çocukla da çocuklaşabilmeliyiz.


• Kıskanmamak/kıskandırmamak: Kıskandığımız insanın güzel vasıflarını reddederiz; göreceği zarardan mutluluk duyarız. Kıskandırmanın inceliklerini burada sıralamak zor; en basit formülü şudur: Kimseyle rekabet etmeyen başarıyı sonuçlar olarak değil niyetler ve gayretler olarak gören insan kıskanamaz ve haklı şekilde kıskandıramaz. “Kıskandırmayayım” diye hizmetlerini gizlemek ve hiçbir şey yapmıyormuş gibi bir izlenim vermeye çabalamak ihsana nankörlüktür; insanları başarılı modellerden mahrum etmektir insanlara pısırık bir örnek sunmaktır. Kıskançlığın olmadığı yerde sadece takdir sevgi saygı ve muhtemelen gıpta vardır. Temiz bir ruh kardeşine dua edip destek olduğunda iyiliğine ortak olacağını bilir ve kıskanmaz.


• İkiyüzlü olmamak: İnsanlar çıkarlarının veya korkularının etkisi altında ikiyüzlü davranmaya kalkışabilirler. İkiyüzlü olmayanın gıybetini yapmaktan korkarsınız; ikiyüzlünün gıybeti ise çok kolay ve pervasızdır. Dahası ikiyüzlü olmayanın kendisi de kolaylıkla gıybet yapamaz. Çıkarlarını düşünerek iki yüzlü davrananlar çıkarlarından mahrum olmakla cezalandırılacaklar. Basit korkuları nedeniyle ikiyüzlülüğe teslim olanlar dayanılmaz korkularla yüzleşecekler.
İki yüzlülük hiç bir başarının hiç bir kazanımın hiç bir mutluluğun yolu olmamıştır. İkiyüzlülük insanda ne şeref bırakır ne irade ve ne de cesaret... Bir insanın yüzüne gülüp onu takdir eden gıyabında sözü geçtiğinde aynı şeyi yapmıyorsa ikiyüzlüdür. İnsanlara ikiyüzlülük yapan şüphe etmesin ki ruhu Yaratıcısına da ikiyüzlülük yapıyordur.


• Kendini temize çıkarmamak: Kişisel kusurlarını reddeden insan kusur işlediğinde suçu başkasına atacak; en azından “Onun yüzünden yaptım” diyecektir. Böyle insanlar başkalarını öfkelendirecek üzecek ve haklarında gıybet yapılmasına yol açacaklardır. Kusurumuz varsa derhal kabul etmeli; başkasının suçu varsa bile başkalarını suçlamakla vakit geçirmemelidir. Çünkü hakkın dağıtılmadığı yerde suçlunun kim olduğunun bilinmesinin hiçbir pratik faydası yoktur.


• Eğlence için aşağılamamak: Kimi insanlar Firavun gururuna sahiptirler. Ben merkezlidirler ve kişisel çıkarlarından başka odakları yoktur. Onların tek zevkleri başkalarını eğlence için aşağılayıp durmaktır ve bu onların hastalığıdır. Bu tür insanları insan yerine koyup muhatap olanlar aynı geleceği paylaşacaklardır.


• Üzüntü veya öfkeye teslim olmamak: Kimi zaman da kişinin işlediği kusura üzüldüğümüz için iyilik zannıyla gıybetini yaparız. Bazen de bu kusur nedeniyle öfkeleniriz ve kalbimiz bu duyguların etkisi altında onu manen cezalandırmak için aşağılamak ister; dilimizi tutamayız. Üzüntü öfke veya infialin dostlarımızı ânında harcamamıza yol açmaması gerekir. Zira gün gelir haksızlık yaptığımızı algılar pişman oluruz.


• Alışkanlığa direnmek: Hayatımız boyunca yaşadığımız aşağılanmalar gıybeti ruhumuza sindirmiş ve bizim için güçlü bir alışkanlığa dönüştürmüş olabilir. Ailede mahallede okulda askerde işte ve her yerde sürekli küçümsenmişsek insan onurunu korumanın değerini idrak etmemiz zordur. Bu tür alışkanlıkları teşhis etmeli ve karşımıza almalıyız.


• Gıybet salgınına karşı korunmak: Önemli bir nokta da gıybetin içinde yaşadığımız toplumun hemen tüm bireylerine veba gibi bulaşmasıdır. TV ve gazeteler her gün gıybetle siftah yaparsa her sabah işler gıybet seanslarıyla başlarsa en içten dostlarımız gıybetin içerisine ölümüne saplanmışlarsa virüsü kapmadan günün akş----- ulaşmak son derece zordur. Gıybetten ancak konuşma özürlünün kurtulabileceğini bilmeli ve gıybet karşısında çok katı ve dikkatli olmalıyız.


• Failleri gizlemek: Gıybetten korunmanın susmaktan sonra gelen en kestirme yoludur. Kötülüğü sahibinden soyutlayarak zemmedersek gıybet yapmış olmayız. “Adamın birisi sürekli yalan söylüyordu bir tanıdığım sürekli burnunu karıştırıyordu...” Bunlar şükür ki gıybete bir şartla girmezler: Sizi dinleyenler o kişinin kim olduğunu tahmin edemiyorlarsa gıybet değildir; ama vasıflarından tanımaları hâlinde ismini söylemeseniz de gıybete girer. Kişinin kendisi kendini tahmin etse sorun değil birisi burnunu karıştırıyorsa bunu herkes de yapabilir. Ancak isimler meçhul olduğunda bile iftira aşağılama gibi şeyler her hâlükârda yasaktır.


SONUÇ
İnanılmaz incelikleri olan bir alan üzerinde kendimizi eğitmeye çalıştık. Dil emanetini korumanın sanıldığı kadar kolay olmayacağını anlıyoruz. Hayatımızı bir üniversiteye dönüştürmeli gıybetin inanılmaz inceliklerini kavrayabilecek akıl ve vicdan keskinliğine kavuşabilmek için öğrendiklerimizi tüm iletişimlerimize uyarlamalıyız. Birisinden gıyabında söz edeceğimizde aklımızdan geçen cümle ağzımızdan çıkmadan önce kendimizi onun yerine koymalı onu hissetmeli ve rencide olacağını hissettiğimiz anda susmayı tercih etmeliyiz. En iyisi çok az konuşmalıyız