İmam İbn Mâce (Allah Ondan Razı Olsun) (h. 209 - 273)

[hamza01]

İMÂM İBN MÂCE (209-273)

İsmi: Ebu Abdullah Muhammed b. Yezid Müre el-Kazvini. Kütübü Sitte de eseri altıncı sırada bulunan meşhur hadis hafızı.


Hayatı: Hicri 209 yılında dünyaya geldi. Mace kelimesinin dedesinin veya annesinin ismi olduğunu söyleyenler olduğu gibi babasına ait bir lâkap olduğunu söyleyenlerde vardır. Beni Rabia’nın mevlası olduğu için Rabai nisbetiylede anılır.

İbni Mace’nin isminin okunuşunda ihtilaf vardır. Bazı mukaddesler İbn Mace’ti diyerek sona “te” harfini eklemişlerdir. Bazıları da İbn Maceh demişlerdir. Aslında iki okuyuş şeklide doğrudur. Asıl olan ise “te” ilave edilerek yazılmasıdır. Türkçe’de İbn Mace diye yazılıp okunmasının sebebi ise kelime sonlarındaki kapalı te’nin geçersizliğinden dolayıdır.

Kendi bölgesinde ki geleneğe uyarak on beş yaşında hadis ilmini öğrenmeye başladığı tahmin edilmektedir. Burada Kazvinli hadis âlimlerinden Ali b. Muhammed et-Tanafisi ve Ebu Hucr Amr b. Rafi el-Beceli’den yararlandı. Daha sonra çeşitli ilim merkezlerini dolaşarak orada meşhur muhaddislerle görüştü ve ilmini tahsil etti. Kufe’de Ebu Bekir b. Ebu Şeybe,Osman b. Ebu Şeybe,Basra’da Muhammed b. Beşşar,Abdullah b. Muaviye el-Cumahi,Vasıt’ta Ahmet b. Sinan el-Kattan Bağdat’ta Ebu Heyzeme Zuheyr b. Harb, Dimaşk’ta Hişam b. Ammar Duheyim Humus’ta Muhammed b. Musaffa el-Hımsi ve Ebut-Taki Hişam b. Abdulmelik el-Yezeni,Mısır’da Muhammed b. Rumh, Ebu Tahir b Şerh ve Yunus b. Abdu’ala Mekke ve Medine’de Mus’ab b. Abdullah ez-Zubeyri ve Ebu Mus’ab ez- Zühri, Reyde Muhammed b. Humeyd er-Razi, Nisabur’da Muhammed b.Yahya ez-Zuhli gibi alimlerden hadis öğrenmiştir. Aynı zamanda pek çok meşhur hadis alimleri hadisinden rivayette bulunmuşlardır.

Hadis ilimlerinde otoriter olan İbn Mace tefsir ve tarih konularında da kendi zamanında oldukça meşhurdu. Her iki alanda da değerli eserler vermişti. İbn Hallikan onun için:“Hadis ilminde imam ve hadis ilimleriyle ilgili her konuda otorite sahibiydi” demiştir. sika bir ravi olan İbn Mace Hiçri 21 Ramazan 273 yılında vefat etmiştir.

Sünen-i İbn Mace: Sünenlerin dördüncüsü olarak kabul edilen eserdir. İbn Mace’nin en büyük çalışması olarak bilinen kitap Kütübü Sitte olarak bilinen sünnetin muteber kaynakların altıncısıdır. Aslında bu kaynakların sayısı beş taneydi. Buna göre İbn Mace’nin kitabı bunların içinde değildi. Hatta bazı âlimler Muvatta’yı bazıları da Darimi’nin Sünen’ini altıncı eser saymışlardır. Bazı hadis âlimleri onun kitabını faydalı ve fıkhı diziliş konusunda çok ideal bulunca ve diğer eserlerde olmayan hadislerinin sayısı fazla bulununca Sünen’i altıncı kitap saydılar. O’nu Kutubu Sittete’ye ilk olarak İmam Muhammed b. Tahir el-Makdisi koymuştur. Eserin daha üst derece tutulmasını engelleyen temel sebepler ise yalanla itham edilen kişilerden hadis rivayet etmesi, batıl, senette düşük olan ve münker hadisleri incelemiş olmasından dolayıdır.

Biraz önce dediğimiz gibi İbn Mace’nin Sünen’ini tertibinin güzelliği ve diğer kaynaklarda bulunmayan hadislerin onda olması özelliği diğer sünenlerden ayırır. Eser fıkıh bablarına göre düzenlenmiştir. Kitabın başında ise sünnete sarılmak, bid’at ve bid’at ehlinden uzak durmak ile ilgili geniş bir bölüm ayrılmıştır.

Sünen’i İdn Mace 37 kitap ,1515 bab ve 4341 hadisten meydana gelmiştir. Muhammed Fuad Abdulbaki Sünendeki hadisleri şöyle tasnif etmiştir. 3002 tanesi Kütübü Sittenin diğer kaynaklarında bulunan hadisler,İbn Mace’de bulunup ta diğer beş kitapta bulunmayan hadislerin sayısı ise 1339’dur. Bunlarda 428 tanesinin ricalleri sika olup isnadları da sahihtir.199 tanesinin isnadları hasen olup,zayıf isnad sahibi hadis ise 613 tür.Geriye kalan 99 hadisin senetlerinde aşırı zayıflık, münker ve yalan isnad vardır.

Sünen’in meşhur ravileri şunlardır: Ebul-Hasen el-Kattan, Süleyman b. Yezid, Ebu Cafer Muhammed b. İsa, Ebu Bekir Hamid el- Eheri.

Sünen Hakkında söylenenler:

 İbn Kesir “Çok faydalı, fıkhı tertibi mükemmel”

İbn Asakir, İbn Macenin şöyle dediğini anlatıyor. “Kitabımı Ebu Zur’a’ya sundum. O kitabı inceledi ve”Bu kitap İnsanların eline geçerse bütün hadis kitaplarını veya çoğunu iptal eder, dedi ve ekledi: Bu kitaptaki zayıf hadislerin sayısı otuzu geçmez.

Zehebi İbn Mace’nin sünen’i hakkında “Kendisiyle delil getirilemeyecek hadislerin sayısı bine ulaşacak kadar çoktur.”Zehebinin söylediğinin benzeri sözler İbn Mace’nin süneni hakında söylenmiştir.

Diğer Eserleri:

1-Tarihul Hulefa: İslam tarihi konusunda yapılan ilk çalışmalardan olan ve İbn Mace’nin et-Tarihinden bir bölüm sanılan bu eserde Hz.Ebu Bekir’den Abbasi halifesi Abdullah b. Ali Muktefi Billah’a kadar geçen halifelerin hayatları ele alınmıştır. Mütevekkel AlAllah’a kadar İbn Mace’nin, Muktefi Billah’a kadar ise kitabı İbn Mace’den rivayet eden Ömer b. Hafs es-Sedusi’nin yazdığı bilinmektedir. Daha sonraki beş halifeyi ise Ebu Bekir eş-Şafii ile Ebu Ali b. Şazan el-Bağdadi yazmıştır. Esere yapılan ilavelerde Mustain Billah’tan sonra diğer tarih kitaplarında pek rastlanmayan günlük hayattan bahsedilmektedir.

2-Sülasiyyat: Sünen’de Hz. Peygamber (sav)’den rivayet edilen beş hadis-i şerif ve buna ilave olarak diğer eserlerdeki sülasiyyatlar ele alınmıştır.

3-Tefsir: Mizzi, hacimli bir çalışma olduğu belirtilen bu eserden yayınlanan bir seçmenin iki cüzünü gördüğünü belirtir.


4-Et-Tarih: İbn Mace bu eserlerde ashabı kiram’dan kendi zamanına kadar olan ravileri yaşamış oldukları şehirlere göre ele alarak eseri meydana getirmiştir.