HADİS OLARAK UYDURULMUŞ SÖZLER

[Âl-i İmran]

iBNİ TEYMİYE İSE Müsned de mevzu hadis var diyenlere bu iddiayı reddeden görüşlerini şu şekilde açıklamaktadır. İbnü-l Cevzi ,ravisi yalancı olmayan bir eser hata eseri nakledilse bile ona mevzu demiştir. Müsned de  mevzu hadis yoktur diyenler diyenler  ise  yalancı ravilerin kasden uydurması anlamında mevzu hadislerin  Müsnedde yer almadığını kastedmişlerdir.İbn Teymiye ye göre yalancı ravilerin rivayetleri  Müsned de yer almamaktadır.  Zira AHMED B. HAMBEL'İN  Müsned deki şartı müellife göre yalan söylemekle meşhur olan şahıslardan  hadis nakletmemektir.. Fakat orada zayıf hadislerin  bulunmasında bir sorun yoktur.  Öte yandan İbn Teymiye, Müsned deki hadislerin  sıhhat durumunu değerlendirirken ziyedelere dikkat çeker. Ona göre Müsned de bulunan Mevzu  rivayetler. Ahmed b. Hambel den ve oğlu Abdullahtan kaynaklanmayıp bu tür hadisler, Müsned'in bir sonraki ravisi Ebu Bekir el-Katii'nin ziyedelerinde bulunmaktadır.. Ne varki bu görüş kabul edilmemiş ve mevzu hükmü verilenhadislerin Bizzat İbn Hambel ve oğlunun hadislerindede  yer aldığı kaydedilmiştir.

Ahmed b. Hambel, muhaddisler tarafından  ağır ifadeler ile eleştirilen bazı ravilerin hadislerini eserine almıştır. Bunlardan en meşhuru ise AMR b. Salihtir. İbn Hambel Amir b. Salihten hadis  naklettiği için  kendi döneminde de  Yahya b. Main tarafından ''Ahmed delirmiş olmalı! AMİR DEN HADİS NAKLEDİYOR.'' sözleriyle eleştirilmiştir.  Yahya b. Main onu ylancılıkla suçlamasına rağmen Ahmed b. Hambel'e göre yalan söyleyen biri olmadığııııı gerekcesiyle Amir b. Salih'in  hadisleri Müsned de zikredilmiştir.

[Âl-i İmran]

   Öte yandan müsned delil olarak kllanılacak,bütün sahih hadisleri kapsayıp kapsamadığı yönüylede tartışılmıştır. Bu tartışmanın esas noktasını yukarda da söyleyen Ahmed b. Hambel'in şu ifadeleri oluşturmaktadır: '' Ben bu kitabı imam olması için telif ettim. İnsanlar Rasülüllah'ın sünnetinde  ihtilaf ederlerse ona dönerler.'' Ahmed b. Hambelden nakledilen şu söz de benzer anlamdadır: '' Ben bu kitabı yediyiz elli binden fazla hadisin içinden seçtim. İnsanlar bir hadiste ihtilaf ederlerse ona dönerler. şayet orada bulurlarsa [alırlar] Bulamazlarsa o delil olarak kullanılmaz. cezeri misadü ahmed.

   Bu sözler İbn Hambel'in delil olarak kullanılabilecek bütün hadisleri bir araya getirdiğine işaret etmektedir. Ne var ki, Ümmü zer hadisi gibi Buhari ve Müslimin'de  zikrettiği sahih bazı hadisler Ahmed b. Hambel'in Müsnedin dede bulunmamaktadır.. Müsned de bu tür  sahih hadislerin  neden yer almadığı sorusuna cevap arayan  alimler. Ahmed b. Hambel'in Müsnedini istediği gibi telif edemeden vefatının yaklaştığını ve bu sebepten Müsned'i çocuklarına rivayet etmeye yönelik verdiğini belirttiler.  Bu yüzden sahih olmasına rağmen bazı hadisler dışarda kalmış olabilir. Fakat daha sonra oğlu Abdullah bu rivayetleri Müsned de kaydetmiştir. Öte yandan Ümmüzer hadisinin Hz Peygamberden gelen bir  rivayet olmaması, nihayetinde Hz Aişe'nin anlattığı bir hikayeden oluşması sebebiyle Müsned e alınmadığıda ileri sürülmüştür. Aslın da AHMED B. Hambel 'in söz konusu ifadelerini mutlak anlamda değil de genel anlamda kabul etmek daha doğru gözükmektedir.

[Âl-i İmran]

   Ebu Davud'un Şartlerı ve Sünen'deki Hadislerin Sıhhat Durumu:

  Ebu Davud Sünen' de yer alan hadislerin sıhhatı hakkında şu ifadeleri kullanır.

  ''Bu eserde ben sahih,ona yakın ve benzer hadisleri zikrettim. şayet aşırı derecede zayıflık varsa onu belirttim.''

   Ebu Davud'un hadislerinin sıhhat durumu daha sonraki alimler tarafından da incelenmiştir. İbn MENDE, Nesai'nin terkinde ittifak edilmeyen ravilerin hadislerini kabul ettiğini naklettikten sonra Ebu Davud'un da aynı şekilde davrandığını ve zayıf isnatla gelen hadisleri eserine aldığını kaydeder. Zira Ebu Davud'a göre zayıf bir hadis reyden daha iyidir.. Nitekim Ebu Davud'un Mekkelilere yazdığı risalede de, ''Telif ettiğim bu kitabus sünen de,hadisleri terkedilmiş kimselerden herhangi bir rivayet yoktur.'' sözleride bu duruma işaret etmektedir.

   Zehebi ise Ebu Davud'un Sünenin deki  hadisleri altı ksımda değerlendirir:

  1.Buhari ve Müsliminde eserine aldığı rivayetler.

  2. Buhari ve Müslim'den birinin aldığı diğerinin terkettiği hadisler.

  3.Buhari ve Müslim'in terkettiği fakat isnadı sağlam olan ayrıca şazz ve muallel olmayanlar.

  4.İsnad'ı sahih olanlar, iki veya daha fazla sağlam olmayan vecihten geldiği için alimlerin kabulüne mazhar olanlar.

  5.Ravisinin hafızası zayıf olduğu için isnadı zayıf sayılanlar.  Ebu Davud bu gibi rivayetlerde genel olarak bir değerlendirme yapmamaktadır.

  6.Ravi bakımından  zayıf olduğu açık olanlar. Bu hasilerde Ebu Davud  sessiz kalmaz genel olarak onun zayıflığını söyler. Fakat ravinin zayıflığı meşhur ise bazan onu açıklamadan geçebilir.

  Ebu Davud'un meşhur risalesinde kullandığı bir kavram ise daha sonraki asırlarda büyük bir tartışmaya konu olmuştur.. O, eserinde zikrettiği hadislerin sıhhat derecesini anlatırken SALİH kavramından şu ifadelerde bahseder.

   ''Bu kitabımda yer alan şiddetli derecedeki zayıfları belirttim. Bunların bir kısmının senedi sahih değildir. Bir şey demediklerim ise SALİHTİR.  Bazıları diğerlerinden daha sahihtir.

   İbn Salah'a göre Sünende her hangi bir değerlendirmenin yapılmadığı bu tür hadisler şayet SAHİHAYN da bulunmuyor ve hakkında herhangi bir alim sahih dememişse O Ebu Davud'a göre hasen hükmümdedir.Diğer bazı alimler de bu tür hadislerin  sahih yada hasen anlamına geldiğini ihtiyatlı konuşmak gerekirse onlara ikinci hükmün  yani hasen denmesinin uygun olacağını brlirtmişlerdir. Bu alimler salih kavramından salih li'l-ihticac yani kendisiyle delil getirmeye uygun hadislerin kastedildiğini düşünmektedirler.

[Âl-i İmran]

Bazı alimler ise salih kavramından kastedilen mananın '' salil itibar'' yani itibar olarak kullanılmaya uygun olduğunu belirtmişlerdir. . Bu durumda onlar , zayıf hadisisde kapsamaktadır.

   Ebu Davud, bu malardan hangisini kasteddiğini açık olarak söylemediği için ,doğru olan onun hakk9ında değerlendirme yapmadığı hadisleri sıhhat açısından araştırmaktır. Mesela Hafız el Munziri, Ebu Davud'un  bir şey söylemediği bir çok hadisinin  zayıf olduğunu ileri sürmektedir. O halde onlarla delil getirmek doğru değildir.(Şevkani neylül evtar.)

  Ebu Davud'un hakkında değerlendieme yapmadığı hadisler İbn Hacer onları sıhhat açısından  şu şekilde derecelendirmiştir.

 1. Sahihayn şartlarında olanlar
 2. Sahih hadis şartları taşıyanlar
 3. Hasen li-zatihi şartında olanlar
 4. Desteklendiği zaman  hasen derecesine ulaşanlar. Ebu Davud'un  değerlendirme yapmadığı hadislerde iki ve üçüncü maddeye uyan bir çok  rivayet vardır.
 5. Zayıf olanlar. Fakat bunlar  terk edilemsinde cma olmayan  ravilerin rivayetleridir. Bu rivayetler Ebu Davud a göre  kendisiyle delil getirilebilecek hadislerdir. Çünkü Ona göre  bir başlıkta sahih hadis yoksa  zayıf hadisle delil getirmek reyle hüküm vermekten  daha iyidir.
 6. Daha zayıf ravilerin rivayetleri. Yani Haris b. Dihye, Osman b. Vakıd ve Muhammed b. Abdurrahman el- Beylemani gibi metruk ravilerin rivayetler.
 7. Kopuk isnatla rivayet edilenler, müdellis ravilerin  ''an '' ile naklettikleri ve isimnleri söylenmemiş ravilerden gelen hadisler.

  Ebu Davud'un değerlendirme yapmadığı rivayetler arasında delil olmayacak derecede zayıflarda bulunduğuna göre bu tür hadislerin  araştırılmaksızın kullanılması doğru gözükmemektedir. O halde Sünendeki bu tür rivayetlerin  kullanımında hadisi destekleyen başka tariklerin olup olmadığı araştırılmalı ve ona göre hadis delil olarak kullanılmalıdır. Yukarıda  zikredilen yerlerde Ebu Davud'un  bir değerendirme yapmamış şu sebeplerden birinden kaynaklanmış olabilir.

 1. Daha önce söz konusu ravi hakkında gerekli açıklamayı yapmıştır.
 2. Ebu Davud bu zayıflığı gözden kaçırmış olabilir
 3.İsnadda yer alan  zayıf ravi bu hususta son derece meşhur. olduğundan dolayı müellif herhangi bir açıklama yapmamıştır.
 4. Bazanda  Sünenin bir nushasında Ebu Davud'un gerekli açıklamayı yaptığı  görülmesine rağmen  başka bir nüshada  bir şey demediği nakledilmektedir.. Ebu Davud'un  ravileri arasındaki farklılık gayet fazladır.
 3.

[Âl-i İmran]

   Ebu Davud'un süneninde  kendisininde açıkladığı üzere zayıf hadisin varlığı hususunda bir ihtilaf bulunmamasına rağmen söz konusu kitapta MEVZU hadis olup olmadığı tartışılmıştır. Nitekim Suyuti ''el-Kavlül HASEN Fİ ZEBBİ ANİ'S SÜNEN'' adlı bir eser telif ettiğini orada MEVZU denilen  yüzyirmi küsür Hadisi incelediğini, TESBİH NAMAZI DAHİL BUNLARDAN dördünün Ebu Davud'un süneninde bulunduğunu belirtmiştir. Suyutiye göre Ebu Davud'un  Sünenindekilerde dahil söz konusu kitapta  yer alan hadislerin  hiç biri mevzu değildir.(suyuti tedrib)
Suyuti ''Taakkubat elel-MEVZUAT'' ADLI ESERİNDE  ise İbnül Cevzi'nin Ebu Davud'un SÜNENİN DE GEÇEN DOKUZ HADİSİeleştirdiğini belirtmekte ve onlara mevzu demeyeceğini  söylemektedir.. Çağdaş araştırmacılardan Nasuriddin el-Elbani ise bu kitapta yer alan iki hadisin mevzu olduğu görüşündedir.

NESÂİ VE SÜNENİ... d. edecek inş

[Âl-i İmran]

NESAİ'NİN SÜNENİ:

HADİSLERİNİN SIHHAT DURUMU:

Nesa'inin Süneninde (mücteba)  hadisleri sıhhat dereceleri açısından üç kısma ayrılmıştır.

1. Sahihaynda bulunan hadisler

2. Nesai'nin kendi şartına göre sahih olanlar. Nesai terkinde ittifak edilememiş ( bir tabakadaki şiddetli ve orta alimlerin ittifakı) ravilerin hadislerini,şayet isnat,mürsel veya munkatı olmaksızın muttasıl olarak sahih bir şekilde rivayet ediliyorsa eserinde zikretmiştir. Alimler bu hadislerin Buhari ve Müslim'in eserine almadığı sahih hadislerden oluştuğunu belirtirler.

3. Zıddıyyet hadisesi. Yani o, bir önceki başlığa muhalefet eden rivayetleride zikreder. Nesai, bu hadislerin sahih olduğunu söyleyerek rivayet etmemiştir.

[Âl-i İmran]

     Nesainin  eserinde gözettiği şartların sınırları Buhari ve Müslime göre  daha geniş olsada  onun hadis ravilerini değerlendirirken Buhari ve Müslime göre daha ağır şartlar ileri sürdüğü nakledilir.  Bu yüzden o Buhari ve Müslim'in sahihinde yer alan  bir çok  raviden hadis almamıştır.  Yine o, yanında İbn Lehia dan  nakledilen bir çok hadis bulunmasına rağmen bunları nakletmemiştir. . Oysa İbn Lehi a nın  hadisleri kendisine Kuteybe b. Said kanalıyle ulaşmıştı ve o ilk hadis hocalarından olduğu için bu hadisler âli isnadlara sahipti  Ama  Nesai  İbn lehia  hadislerini nakletmeyi uygun görmediği için  bunları ne Süneninde  nede başka bir eserinde zikretti.

     Bazı aliömler Nesainin Süneninin Ebu Davud un  kitabından daha sahih  olduğunu belirtirken, İbn Âdî Darakütni ve diğer bazı alimler  onun kitabı için SAHİH demişlerdir.

[zeeyd]

Allah razı olsun ....

[Âl-i İmran]

   Nitekim kendisinden  nakledilen bir rivayete göre Nesai de Mücteba'da yer alan hadislerin tamamının sahih olduğunu belirtmiştir. Oysa müellif zayıf ravilerden nakledilen hadislerin  bulunduğu bazı rivayetlerin sonunda isnadda yer alan bir ravinin zayıf olduğunu söylemek suretiyle belirtmiştir.  Nesainin diğer sünen kitaplarından zayıf hadisi en az olduğu tesbiti genel olarak kabul edilmesine rağmen oradaki bütün hadislerin  sahih olduğu görüşü ise bazı alimler tarafından,eserde illetli sayılan hadislerin bulunması nedeniyle doğru kabul edilmemiştir. Ayeıca İbn Kesir'de İbn Seken ve Hatıp el bağdadi'nin Nesainin Süneni hakında ''SAHİH'' demelerini şüpheyle karşılamış ve bu eserde zayıf ve münker rivayetlerin bulunduğunu söylemiştir.

   Bazı alimler Nesai'nin Süneninin yanı sıra Ebu Davud'un Sünenine de sahih demişlerdir.Hata Kütüb-i Hamse'nin (Buhari,Müslim,Tirmizi,Ebu Davud, Nesai ) sahih olduğu hususnda alimlerin ittifak ettiği belirtilmiştir. Ancak Buhari ve Müslim hariç, diğer eserlere sahih denmesi,onların bütün hadislerinin sahih olduğundan değil,çoğu hadislerin  sahih olmasından dolaı yapılmış bir genellmedir.

  Öte yandan Suyuti'nin naklettiğine göre İbnü-l CEVZİ,Nesai'nin Süneninde kaydettiği on hadis için mevzu demektedir. Suyuti ise bu on hadisin mevzu olmadığı kanaatindedir.               

İBN MACE  HADİSLERİNİN SIHHAT DERECELERİ: d. edecek inş.

   

[Âl-i İmran]

İBN MACE  HADİSLERİNİN SIHHAT DERECELERİ:

İbn Mace 'nin Süneni,çok miktarda zayıf ve bir takım mevzu hadis nakletmesi yönüyle eleştirilmektedir.

Her ne kadar Ebu Züra er- Razi'nin İbn Mace'nin Süneni'ni incelediği ve orada sadece otuz kadar hadisin  zayıf olduğunu söylediği akledilmişsede bu rivayet,isnadı munkadı olduğu için sahih kabul edilmemiştir.. Rivayet doğru olsa bile, Ebu Zur'anın  son derece zayıf hadisleri kasdetmiş olması yada  eserin sadece bir kısmının incelenmesi muhtemeldir.  Zira İbn Ebi Hatim'in  İLELİN'DEN  anlaşıldığına göre aynı Ebu Züra , İbn Mace de  geçen bir çok hadisi batıl yada münker oluşu nedeniyle eleştirilmiştir. Öte yandan İbn Mace'nin Sünenini rivayet eden  Ebul Hasan b. KATTAN, Eserdeki bazı hadislerin illetlerini göstermiştir. Daha sonraki alimlerde  İbn Mace'nin  eserinde çok miktarda zayıf hadis bulunduğunu söyleyegelmişlerdir. Örneğin  bu konuda Zehebi şöyle der:

İbn Mace'nin kitabı güzel bir kitaptır. Keşke onu çok zayıf (vahi) hadislerle kirletmeseydi. Ama bunların sayısı çok değildir.

O, başka bir eserinde ise İbn Mce'de kendisiyle delil getirilmeyecek yaklaşık olarak bin kadar hadisin bulunduğunu belirtmiştir.